เอกชนจี้รัฐเร่งแก้วิกฤต “มันสำปะหลัง” เป็นวาระแห่งชาติ หวั่นกระทบห่วงโซ่อุตสาหกรรม

4 สมาคมมันสำปะหลังไทย ประกาศภาวะวิกฤตหัวมันสำปะหลังขั้นรุนแรง ห่วงกระทบห่วงโซ่อุตสาหกรรม เรียกร้องรัฐบาลเร่งกำหนดเป็นวาระแห่งชาติ เพื่อแก้ไขปัญหาโรคใบด่างและฟื้นฟูผลผลิต

คณะสำรวจภาวะการผลิตและการค้ามันสำปะหลัง ฤดูการผลิตปี 2569/70 รายงานผลการสำรวจ เมื่อวันที่ 7 ส.ค. 69 โดยพบว่า ผลผลิตมันสำปะหลังในฤดูการผลิตปี 2569/70 ซึ่งคาดว่าจะลดลงเหลือประมาณ 18.757 ล้านตัน ถือเป็นระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ โดยหดตัวลงถึง 0.94% จากฤดูการผลิตปีก่อน แม้ว่าพื้นที่เพาะปลูกจะเพิ่มขึ้นกว่า 2.29% แต่ผลผลิตเฉลี่ยต่อไร่กลับลดลง สะท้อนถึงปัญหาการขาดแคลนท่อนพันธุ์ดีเข้าขั้นวิกฤต

ขณะที่ความต้องการใช้หัวมันสดภายในประเทศยังอยู่ในระดับ 37-45 ล้านตันต่อปี ส่งผลให้เกิดภาวะขาดแคลนวัตถุดิบอย่างรุนแรง โรงงานจำนวนมากสามารถเดินเครื่องผลิตได้เพียง 20-30% ของกำลังการผลิต ขณะที่ผู้ประกอบการลานมันในหลายพื้นที่จำเป็นต้องปิดกิจการหรือหยุดดำเนินงานชั่วคราว เนื่องจากไม่สามารถจัดหาวัตถุดิบได้อย่างเพียงพอ

“ผลผลิตมันสำปะหลังในฤดูการผลิตปี 2569/70 ซึ่งคาดว่าจะลดลงเหลือประมาณ 18.757 ล้านตัน ถือเป็นระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ ขณะที่ความต้องการใช้หัวมันสดภายในประเทศยังอยู่ในระดับ 37-45 ล้านตันต่อปี ส่งผลให้เกิดภาวะขาดแคลนวัตถุดิบอย่างรุนแรง โรงงานจำนวนมากสามารถเดินเครื่องผลิตได้เพียงร้อยละ 20–30 ของกำลังการผลิต ขณะที่ผู้ประกอบการลานมันในหลายพื้นที่จำเป็นต้องปิดกิจการหรือหยุดดำเนินงานชั่วคราว เนื่องจากไม่สามารถจัดหาวัตถุดิบได้อย่างเพียงพอ”

นอกจากนี้ มูลค่าการส่งออกผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังของไทยมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง จากระดับสูงสุด 155,498 ล้านบาท ในปี 65 และคาดว่าจะลดลงเหลือต่ำกว่า 70,000 ล้านบาท ในปี 69 ส่งผลให้ประเทศไทยสูญเสียมูลค่าทางเศรษฐกิจไปแล้วกว่า 85,000 ล้านบาท จึงจำเป็นต้องเร่งกำหนดมาตรการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม

* เปิด 3 ต้นตอหลักฉุดผลผลิตร่วง

สำหรับสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดวิกฤตในครั้งนี้เกิดจากปัจจัยลบที่สะสมมาอย่างต่อเนื่อง ได้แก่

1. ขาดแคลนท่อนพันธุ์คุณภาพดีสำหรับการเพาะปลูกของเกษตรกร ส่งผลให้พื้นที่เพาะปลูกมันสำปะหลังของประเทศไทยลดลงอย่างต่อเนื่อง

2. การแพร่ระบาดของโรคใบด่างมันสำปะหลัง หรือ Cassava Mosaic Disease (CMD) โรคพุ่มแจ้

3. ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ล้วนเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการเพาะปลูกและการเพิ่มประสิทธิภาพผลผลิตของเกษตรกร ส่งผลให้ปริมาณผลผลิตมันสำปะหลังลดลงอย่างต่อเนื่องในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

* เสนอข้อเรียกร้องเร่งด่วนต่อรัฐบาล 4 ด้าน

1. ประกาศให้การแก้ไขปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลังเป็น “วาระแห่งชาติ” พร้อมเร่งจัดหาและกระจายท่อนพันธุ์สะอาด รวมถึงพันธุ์มันสำปะหลังที่มีความต้านทานต่อโรคให้แก่เกษตรกรอย่างทั่วถึง

2. เร่งลงทุนด้านระบบน้ำ เทคโนโลยีการผลิต และจัดสรรงบประมาณสำหรับการฟื้นฟูผลผลิต เพื่อผลักดันปริมาณผลผลิตมันสำปะหลังให้กลับเข้าสู่ระดับ 35 ล้านตันภายในระยะเวลา 3 ปี

3. ยกระดับมาตรฐานการซื้อขาย และจัดให้มีกลไกตลาดที่เป็นธรรมแก่เกษตรกร

4. เพิ่มความเข้มงวดในการกำกับดูแลการนำเข้าและส่งออก พร้อมพัฒนาฐานข้อมูลกลางของอุตสาหกรรม เพื่อสร้างเสถียรภาพให้แก่ห่วงโซ่อุตสาหกรรมมันสำปะหลังทั้งระบบ

ทั้งนี้ ย้ำว่า วิกฤตครั้งนี้ไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะต่อเกษตรกรผู้ปลูกมันสำปะหลังเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมอาหาร พลังงานชีวภาพ พลาสติกชีวภาพ ตลอดจนความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทยในตลาดโลก จึงจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน ผ่านความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และเกษตรกร เพื่อรักษาศักยภาพและความเป็นผู้นำของประเทศไทยในอุตสาหกรรมมันสำปะหลังของโลก

โดย ปภัสสร องค์พิเชฐเมธา/รัชดา คงขุนเทียน