สำนักข่าวบลูมเบิร์กรายงานอ้างอิงข้อมูลลับจากสำนักงานสถิติแห่งชาติรัสเซีย หรือ รอสสตัต (Rosstat) ว่า รัสเซียมียอดผู้เสียชีวิตจากการสู้รบในยูเครนราว 400,000 ราย นับตั้งแต่เริ่มเปิดฉากบุกเต็มรูปแบบเมื่อเกือบ 5 ปีก่อน
ข้อมูลชุดนี้รวบรวมมาจากใบมรณบัตรกว่า 11 ล้านฉบับ ซึ่งระบุรายละเอียดทั้งถิ่นที่อยู่อาศัย อายุ และสถานที่เสียชีวิต โดยกลุ่มแฮกเกอร์ฝ่ายต่อต้านรัฐบาลเบลารุส “ไซเบอร์ พาร์ติซานส์” (Cyber Partisans) และกลุ่ม “ไซเลนต์ โครว์” (Silent Crow) ของยูเครน เป็นผู้เจาะระบบและดึงข้อมูลออกมา ก่อนส่งต่อให้บลูมเบิร์กและสื่อมวลชนอีกจำนวนหนึ่ง
ทั้งนี้ ระหว่างวันที่ 24 ก.พ. 2565 ถึงปลายเดือนส.ค. 2569 มีมรณบัตรเกือบ 392,700 ฉบับที่ระบุชัดเจนว่าสาเหตุการเสียชีวิตเชื่อมโยงกับสงคราม ไม่ว่าจะเป็นการระบุด้วยรหัสเฉพาะ หรือในช่องกรอกข้อความทั่วไป เช่น “ปฏิบัติการทางทหาร” (military operation) “การระดมยิงปืนใหญ่” (shelling) หรือ “โดรน” (drones)
ที่ผ่านมา ประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ผู้นำรัสเซีย พยายามหลีกเลี่ยงการยอมรับขนาดความสูญเสียของกองทัพในสงครามยูเครนมาโดยตลอด โดยย้อนไปตั้งแต่ปี 2558 ปูตินสั่งให้ยอดความสูญเสียทางทหาร “ในยามสงบระหว่างปฏิบัติการพิเศษ” หรือในยามสงคราม เป็นความลับของรัฐ และรัสเซียไม่เคยเปิดเผยตัวเลขความสูญเสียอย่างเป็นทางการเลยนับตั้งแต่ช่วงแรกของการบุกยูเครน
อย่างไรก็ดี ตัวเลขจากฐานข้อมูลดังกล่าวยังมีแนวโน้มต่ำกว่ายอดผู้เสียชีวิตจริง เนื่องจากการบันทึกยอดเสียชีวิตในสนามรบทำได้ยาก โดยยังมีทหารสูญหาย บางส่วนยังไม่สามารถระบุตัวตนได้ และบางรายอาจเสียชีวิตในอีกหลายเดือนต่อมาจากอาการบาดเจ็บ ซึ่งไม่ได้ระบุสาเหตุในบันทึกอย่างชัดเจน ขณะที่บางรายอาจถูกจัดไปอยู่ในหมวดอื่น หรือไม่มีการบันทึกไว้เลย
ด้านการประเมินของกลุ่มไซเลนต์ โครว์ ระบุว่า ตัวเลขผู้เสียชีวิตอาจสูงถึงราว 450,000 ราย เพราะนับรวมการเสียชีวิตนอกสนามรบและบันทึกที่ไม่ระบุสาเหตุแน่ชัดเข้าไปด้วย
รายงานชี้ว่า ข้อมูลชุดนี้สะท้อนให้เห็นต้นทุนความสูญเสียที่แท้จริงที่รัสเซียต้องแบกรับ หลังรอสสตัตทยอยระงับการเผยแพร่สถิติหลายด้านตั้งแต่เริ่มบุกยูเครนในปี 2565 ทั้งยังแสดงให้เห็นว่า ยอดผู้เสียชีวิตพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วหลังผ่านพ้นช่วงเดือนแรก ๆ เมื่อกองทัพรัสเซียเริ่มติดหล่มการสู้รบทางภาคตะวันออกของยูเครน และปฏิบัติการตั้งรับของยูเครนเริ่มมีประสิทธิภาพมากขึ้น
ก่อนหน้านี้ เมื่อวันที่ 1 พ.ย. ไซเลนต์ โครว์ และไซเบอร์ พาร์ติซานส์ อ้างว่า สามารถเจาะระบบโครงสร้างพื้นฐานภายในของรอสสตัต เข้าถึงคอมพิวเตอร์ราว 25,000 เครื่อง และดึงข้อมูลออกมาได้ราว 23 เทระไบต์ รวมถึงข้อมูลความสูญเสียทางทหารของรัสเซีย
ในเวลาต่อมา รอสสตัตเปิดเผยว่า ตรวจพบการโจมตีทางไซเบอร์ที่มุ่งเป้ามายังระบบระหว่างวันที่ 29 ต.ค. ถึง 1 พ.ย. แต่ยืนยันว่า ไม่พบหลักฐานว่าฐานข้อมูลถูกเจาะหรือมีข้อมูลลับรั่วไหลออกไป พร้อมระบุว่ากำลังเร่งฟื้นฟูระบบหลังการโจมตีส่งผลให้โครงสร้างพื้นฐานบางส่วนต้องปิดการทำงาน
แหล่งข่าวในกองทัพรัสเซียผู้ไม่ประสงค์ออกนามระบุว่า ตัวเลขผู้เสียชีวิตของรัสเซียที่ราว 400,000 รายนั้น “มีความเป็นไปได้จริง” ทั้งยังสอดคล้องกับโครงการติดตามข้อมูลร่วมกันระหว่างมีเดียโซนา (Mediazona) สื่ออิสระของรัสเซีย และบีบีซี แผนกภาษารัสเซีย ซึ่งสามารถยืนยันรายชื่อผู้เสียชีวิตได้แล้ว 285,881 รายจนถึงเดือนนี้
สำหรับปี 2569 มีการบันทึกการเสียชีวิตของทหารไปแล้วเกือบ 37,800 ราย แต่ตัวเลขดังกล่าวคาดว่าจะต่ำกว่าความเป็นจริง เนื่องจากขั้นตอนการแจ้งมรณบัตรอาจล่าช้าไปนานหลายเดือน โดยผู้เสียชีวิตกว่าครึ่งหนึ่งเกิดขึ้นทางภาคตะวันออกของยูเครน ซึ่งรัสเซียยังคงพยายามอย่างหนักเพื่อตีฝ่าแนวป้องกันที่แข็งแกร่งที่สุดแห่งหนึ่งของยูเครน
สถิติที่บลูมเบิร์กตรวจสอบตั้งแต่ปี 2564 ถึงปลายเดือนส.ค. 2569 ยังสะท้อนถึงผลกระทบอันหนักหน่วงต่อสังคมรัสเซีย โดยกองทัพรัสเซียที่เคยพึ่งพากำลังพลวัยหนุ่มในช่วงแรก จำเป็นต้องเกณฑ์ผู้ชายที่มีอายุมากขึ้นเรื่อย ๆ เข้าสู่สงคราม นอกจากนี้ ภูมิภาคที่ยากจน ห่างไกล และมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ต้องแบกรับภาระความสูญเสียมากกว่า ขณะที่ประชาชนในเมืองใหญ่ได้รับการปกป้องมากกว่า
ในช่วงครึ่งแรกของปี 2565 มีชายรัสเซียอายุระหว่าง 50 ถึง 59 ปี เสียชีวิตจากสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับสงครามเพียง 146 ราย หรือไม่ถึง 1% ของยอดผู้เสียชีวิตทั้งหมดในกลุ่มอายุนี้ แต่ในช่วงครึ่งแรกของปี 2568 ตัวเลขดังกล่าวกลับพุ่งขึ้นสูงกว่า 12,600 ราย หรือกว่า 16% ของผู้เสียชีวิตในกลุ่มอายุเดียวกัน ขณะที่กลุ่มชายอายุ 18 ถึง 29 ปี สงครามเป็นสาเหตุการเสียชีวิตของคนกลุ่มนี้ถึงราว 2 ใน 3 ในช่วงเวลาเดียวกัน
ขณะเดียวกัน ในภูมิภาคห่างไกลแถบไซบีเรีย เช่น สาธารณรัฐบูเรียเทีย ตูวา และดินแดนซาไบคัลสกี ซึ่งมีพรมแดนติดกับมองโกเลีย พบว่าราว 1 ใน 3 ของผู้ชายอายุ 18 ถึง 49 ปีที่เสียชีวิตนับตั้งแต่เริ่มสงครามจนถึงกลางปี 2567 ล้วนมีสาเหตุเชื่อมโยงกับสงคราม ตรงข้ามกับกรุงมอสโกและนครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กที่มีสัดส่วนเพียงราว 1 ใน 10 เท่านั้น
แม้จะไม่สามารถตรวจสอบยืนยันความถูกต้องของฐานข้อมูลดังกล่าวทางวิทยาการรหัสลับได้อย่างอิสระ แต่บลูมเบิร์กพบว่า ข้อมูลกำกับ (metadata) สอดคล้องกับการส่งออกข้อมูลจริง และไม่พบร่องรอยการปลอมแปลงข้อมูลแต่อย่างใด
นอกจากนี้ นับตั้งแต่สงครามปะทุขึ้น การออกมรณบัตรของทหารยังใช้เวลานานขึ้นเรื่อย ๆ โดยค่ามัธยฐานของระยะเวลาล่าช้าขยับจากประมาณ 6 สัปดาห์ในช่วงครึ่งหลังของปี 2566 พุ่งขึ้นเป็นมากกว่า 4 เดือนในปี 2568 และเฉพาะเดือนส.ค. 2569 เพียงเดือนเดียว มีการบันทึกยอดผู้เสียชีวิตจากสงครามเพิ่มเข้ามาในฐานข้อมูลกว่า 2,500 ราย ทั้งที่เป็นการเสียชีวิตที่เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2568
โดย พสิษฐ์ อุ่นเมตตาจิต/ปรียพรรณ มีสุข
