ศูนย์วิจัยกสิกรไทย เตือนปัญหาสารพิษปนเปื้อนแหล่งน้ำจืดใน 4 จังหวัดภาคเหนือและภาคตะวันออก เสี่ยงลุกลามสู่แม่น้ำสายหลักกระทบวงกว้างทั้งภาคประมง เกษตร ท่องเที่ยว และสาธารณสุข สร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจที่ประเมินค่าไม่ได้ หากไม่เร่งจัดการ
ศูนย์วิจัยกสิกรไทย ระบุว่า สถานการณ์ปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำจืดของไทย ส่งผลกระทบอย่างรุนแรง หลัก ๆ ต่อพื้นที่ 4 จังหวัดใน 2 กลุ่มลุ่มน้ำ ได้แก่ เชียงราย เชียงใหม่ จากกลุ่มลุ่มน้ำภาคเหนือ (แม่น้ำกก แม่น้ำรวก แม่น้ำสาย) ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา จากกลุ่มลุ่มน้ำภาคตะวันออก (แม่น้ำปราจีนบุรี) ซึ่งหลายพื้นที่เป็นปัญหาที่ต่อเนื่อง และขณะเดียวกัน ก็มีความเสี่ยงที่ปัญหาจะลุกลามไปยังแม่น้ำอื่น ๆ เช่น แม่น้ำโขง แม่น้ำบางปะกง เป็นต้น
โดยศูนย์วิจัยกสิกรไทย มองว่า ผลกระทบจะยิ่งขยายวงจนประเมินค่าไม่ได้ หากไม่เร่งจัดการแก้ปัญหาอย่างจริงจังที่การหยุดต้นทางของการปนเปื้อนสารพิษ ควบคู่ไปกับการเร่งฟื้นฟูระบบนิเวศให้กลับสู่ภาวะปกติโดยเร็ว
อย่างไรก็ตาม แม้ว่าผลกระทบทางเศรษฐกิจโดยตรงต่อภาคการประมงน้ำจืดที่ประเมินในเบื้องต้น อาจมีมูลค่ารวมกันหลักร้อยล้านบาทต่อปีใน 4 จังหวัดข้างต้น จะดูเหมือนไม่มากหากเทียบกับขนาดเศรษฐกิจทั้งประเทศ อย่างไรก็ตาม วิถีชีวิตและประเด็นสุขภาพของชุมชนและผู้ประสบปัญหาในพื้นที่แวดล้อม ซึ่งยากต่อการหันไปประกอบอาชีพอื่นหรือย้ายไปอยู่ถิ่นอื่น รวมไปถึงความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยและเป็นโรคต่าง ๆ คงไม่สามารถประเมินออกมาเป็นมูลค่าได้ถ้าสถานการณ์เรื้อรังจนสร้างผลกระทบอย่างถาวร
ขณะเดียวกัน ปัญหาสารพิษในแม่น้ำไม่ได้กระทบเพียง 44,731 ครัวเรือนเท่านั้น แต่ยังสร้างผลกระทบเป็นวงกว้างต่อเกษตรกรที่ใช้แหล่งน้ำในการเพาะปลูกจากสารเคมีสะสมในดินและน้ำ ธุรกิจในห่วงโซ่ และภาคบริการอย่างการท่องเที่ยวอีกด้วย ดังนั้น ผลกระทบทางเศรษฐกิจจะมีมากกว่ามูลค่าการทำประมงน้ำจืดตามธรรมชาติหรือประชากรที่อยู่ใกล้แหล่งน้ำ
นอกจากนี้ หากปัญหายังคงเกิดต่อเนื่อง ผลกระทบต่อชุมชน เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม จะยิ่งมากขึ้น เพราะแม่น้ำที่ไหลไปยังพื้นที่ต่าง ๆ จะกระทบน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค (น้ำประปา น้ำบาดาล) การทำการเกษตร น้ำที่ใช้ในภาคอุตสาหกรรมและบริการ ที่เสี่ยงจะปนเปื้อนมากขึ้นหรือมีต้นทุนที่สูงขึ้นในการกำจัดสารพิษ กระทบต่อความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของอาหารในพื้นที่
ท้ายที่สุด ก็จะมีผลต่อภาพลักษณ์ของประเทศทั้งในด้านการท่องเที่ยวและการดำเนินธุรกิจต่าง ๆ ตามมา อีกทั้งในระยะกลางถึงยาว ก็อาจเสี่ยงจะกระทบต่อความมั่นคงด้านอาหาร และความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจได้ เพิ่มเติมจากประเด็นสาธารณสุขของคนในประเทศ
สำหรับแนวทางแก้ปัญหา คือจำเป็นต้องเร่งจัดการในการหยุดต้นทางของปัญหาการปนเปื้อนสารพิษโดยเร็วที่สุด ควบคู่กับการฟื้นฟูระบบนิเวศที่ต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งปัญหาจะยิ่งท้าทายขึ้นเมื่อไทยกำลังจะเผชิญสถานการณ์ร้อนแล้งที่รุนแรงขึ้นอีกในช่วงปลายปีนี้ต่อเนื่องไปจนถึงครึ่งแรกของปี 70 จากซูเปอร์เอลนีโญที่ปริมาณฝนและระดับน้ำจะไม่เอื้อต่อการผันน้ำเพื่อลดความเจือจางของสารพิษ ทำให้จะยิ่งต้องใช้ทรัพยากรมากขึ้นในการแก้ไข
โดย ปภัสสร องค์พิเชฐเมธา/รัชดา คงขุนเทียน
