“ศุภจี” นำทีมไทยร่วมลงนามกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน (DEFA) พร้อมรัฐมนตรีการค้าอาเซียน มุ่งลดอุปสรรคจากกฎระเบียบดิจิทัลที่แตกต่างกันของประเทศสมาชิก เชื่อมโยงระบบการค้าและธุรกรรมดิจิทัล เปิดโอกาสผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะ SMEs และธุรกิจดิจิทัล ขยายตลาดในอาเซียน เตรียมเร่งสร้างความเข้าใจภาครัฐและเอกชน เพื่อใช้ประโยชน์จากความตกลงอย่างเป็นรูปธรรม
นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.พาณิชย์ เปิดเผยว่า เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ โดยมี ดร. กิริฎา เภาพิจิตร ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงพาณิชย์ เป็นผู้แทนประเทศไทย เข้าร่วมพิธีลงนามกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน (ASEAN Digital Economy Framework Agreement: DEFA) พร้อมด้วยรัฐมนตรีการค้าและผู้แทนประเทศสมาชิกอาเซียน ในช่วงการประชุมคณะมนตรีประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ครั้งที่ 28 ซึ่งจัดขึ้นในห้วงการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน ครั้งที่ 49 ก่อนจัดพิธีส่งมอบเอกสารความตกลงให้แก่เลขาธิการอาเซียน โดยมีผู้นำอาเซียนร่วมเป็นสักขีพยาน เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569
ความสำเร็จครั้งนี้ สะท้อนบทบาทนำของไทยในฐานะประธานคณะกรรมการเจรจา DEFA ที่ได้ประสานความร่วมมือกับประเทศสมาชิกอาเซียนอย่างใกล้ชิด จนสามารถผลักดันการเจรจาที่เริ่มขึ้นในปี 2566 ให้บรรลุผลสำเร็จในปี 2569 และนำไปสู่การลงนามในครั้งนี้ นับเป็นก้าวสำคัญในการวางรากฐานเศรษฐกิจดิจิทัลของอาเซียนให้เชื่อมโยงกันมากขึ้น
นางศุภจี กล่าวว่า DEFA เป็นความตกลงการค้าดิจิทัลระดับภูมิภาคฉบับแรกของโลก ที่จัดทำขึ้นระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียน โดยมีเป้าหมายสำคัญในการแก้ปัญหาที่อาเซียนเผชิญมาโดยตลอด คือการที่แต่ละประเทศมีกฎระเบียบ มาตรฐาน และระบบดิจิทัลแตกต่างกัน ทำให้การทำธุรกิจข้ามพรมแดนยังมีขั้นตอนซ้ำซ้อน และต้นทุนสูง DEFA จึงเข้ามาช่วยสร้างกติกาและมาตรฐานร่วม ส่งเสริมให้ระบบดิจิทัลของประเทศสมาชิกสามารถเชื่อมโยงและทำงานร่วมกันได้ (Interoperability) เพื่อให้อาเซียนเป็นตลาดดิจิทัลที่มีความเชื่อมโยงและเอื้อต่อการดำเนินธุรกิจมากขึ้น
ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ การค้าไร้กระดาษ การชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ และการพิสูจน์ยืนยันตัวตนทางดิจิทัล ซึ่งจะช่วยลดการใช้เอกสาร ลดขั้นตอนการทำธุรกรรม และอำนวยความสะดวกให้ผู้ประกอบการสามารถทำการค้าข้ามประเทศได้ง่ายขึ้น โดยประโยชน์ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะธุรกิจเทคโนโลยี แต่ครอบคลุมกิจกรรมทางเศรษฐกิจในหลายภาคส่วน ทั้งการค้า เกษตรกรรม การเงิน พลังงาน การขนส่ง และสิ่งแวดล้อม ที่มีการนำเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาใช้มากขึ้น
สำหรับประเทศไทย DEFA จะช่วยเพิ่มโอกาสให้ผู้ประกอบการ โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายย่อยและขนาดกลาง (MSMEs) รวมถึงผู้ผลิตสินค้าและบริการดิจิทัล สามารถเข้าถึงตลาดอาเซียนได้สะดวกขึ้น จากกฎระเบียบและมาตรฐานที่มีความสอดคล้องกันมากขึ้น โดยเฉพาะอุตสาหกรรมที่ไทยมีศักยภาพ เช่น ดิจิทัลคอนเทนต์ เกม และซอฟต์แวร์ ตลอดจนธุรกิจท่องเที่ยวและภาคเกษตรที่สามารถใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเพิ่มประสิทธิภาพ และขยายช่องทางการตลาด ซึ่งจะช่วยให้ผู้ประกอบการไทยมีโอกาสเข้าถึงลูกค้าและคู่ค้าในภูมิภาคได้มากขึ้น
ขณะเดียวกัน DEFA ยังให้ความสำคัญกับการสร้างความเชื่อมั่นในเศรษฐกิจดิจิทัล ผ่านหลักการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล การคุ้มครองผู้บริโภคออนไลน์ และความร่วมมือด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ รวมถึงการรับมือกับภัยคุกคาม และการหลอกลวงออนไลน์ เพื่อให้ทั้งผู้ประกอบการและผู้บริโภค สามารถทำธุรกรรมดิจิทัลได้อย่างมั่นใจ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อการขยายตัวของการค้าและการลงทุนในภูมิภาค
นางศุภจี กล่าวเพิ่มเติมว่า อีกหนึ่งจุดสำคัญของ DEFA คือการออกแบบความตกลงให้มีความสมดุล ระหว่างการเปิดโอกาสให้ภาคธุรกิจพัฒนานวัตกรรมใหม่ ๆ กับการรักษาพื้นที่เชิงนโยบายของภาครัฐในการกำกับดูแล และคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ โดยครอบคลุมประเด็นเศรษฐกิจดิจิทัลสมัยใหม่ อาทิ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) นวัตกรรมด้านข้อมูล ความร่วมมือด้านเคเบิลใต้น้ำ และหลักการไม่เลือกปฏิบัติต่อสินค้าดิจิทัล พร้อมเปิดโอกาสให้ประเทศสมาชิกสามารถพัฒนาความร่วมมือในประเด็นใหม่ ๆ เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีในอนาคต
นอกจากนี้ DEFA ยังสนับสนุนการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพัฒนาธุรกิจเทคโนโลยีและนวัตกรรม โดยเฉพาะ Tech Startups และ SMEs ผ่านแนวทางการทดลองนวัตกรรมภายใต้กรอบกำกับดูแล (Regulatory Sandbox) ซึ่งจะช่วยให้ผู้ประกอบการมีพื้นที่ในการทดสอบ และพัฒนาผลิตภัณฑ์หรือบริการใหม่ ๆ ควบคู่กับการกำกับดูแลความเสี่ยงอย่างเหมาะสม และเป็นอีกปัจจัยที่จะช่วยดึงดูดการค้าและการลงทุน ในอุตสาหกรรมดิจิทัลและอุตสาหกรรมต่อเนื่องของอาเซียน
ทั้งนี้ DEFA จะเป็นกรอบความตกลงหลักด้านเศรษฐกิจดิจิทัลของอาเซียน โดยเมื่อมีผลใช้บังคับจะเข้ามาแทนที่ความตกลงอาเซียนว่าด้วยพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งเป็นกรอบความร่วมมือเดิม และขยายขอบเขตให้ครอบคลุมเศรษฐกิจดิจิทัลในมิติที่กว้างขึ้น โดยไทยจะเร่งดำเนินกระบวนการภายในประเทศเพื่อให้สัตยาบัน พร้อมประสานความร่วมมือกับประเทศสมาชิกอาเซียน เพื่อผลักดันให้ DEFA มีผลใช้บังคับภายในกลางปี 2570
สิ่งสำคัญหลังจากนี้ คือการทำให้ผู้ประกอบการไทยสามารถใช้ประโยชน์จาก DEFA ได้จริง โดยกระทรวงพาณิชย์ จะเร่งสร้างความรู้ความเข้าใจให้กับหน่วยงานภาครัฐ และภาคเอกชน โดยเฉพาะ SMEs และผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพ เพื่อให้สามารถเตรียมความพร้อม ปรับตัว และใช้ประโยชน์จากกติกาดิจิทัลร่วมของอาเซียน ในการขยายธุรกิจและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน
ทั้งนี้ ผลการศึกษาของ Boston Consulting Group ประเมินว่า DEFA จะช่วยผลักดันมูลค่าเศรษฐกิจดิจิทัลของอาเซียนให้เติบโตถึง 2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2573 สะท้อนโอกาสในการยกระดับอาเซียน สู่การเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจดิจิทัลที่สามารถดึงดูดการค้าและการลงทุนจากทั่วโลก และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้แก่ผู้ประกอบการ และประชาชนในภูมิภาคในระยะยาว
โดย ฐานิสร์ ทองนอก/ กษมาพร กิตติสัมพันธ์
