สภาฯ ถกงบปี 71 ฝ่ายค้านดักคอรัฐบาล ทำ Pre-budget อย่าให้เป็นแค่พิธีกรรม จี้เปิดคำขอสร้างความโปร่งใส-รื้อโครงสร้างภาษี

สภาฯ ถกญัตติทำ Pre-budget งบปี 71 “ณัฐพงษ์” จี้รัฐเปิดคำของบทุกหน่วยงาน ปฏิรูปจัดซื้อจัดจ้าง รื้อสิทธิประโยชน์ภาษี เก็บภาษีลาภลอย-ที่ดินรวมแปลง สร้างรายได้ที่เป็นธรรม ด้าน “ภราดร” ยันไม่ใช่แค่พิธีกรรม ชี้โปร่งใส และเตรียมดึงเงินสะสมกองทุนฯ ร่วมขับเคลื่อนประเทศ เน้นความมั่นคงทางอาหาร และเปลี่ยนผ่านพลังงาน

ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร มีการพิจารณาญัตติ ขอให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาศึกษาและเสนอข้อคิดเห็นก่อนการจัดทำงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ 2571 (Pre-budget Consultation) เพื่อให้คณะรัฐมนตรี (ครม.) รับไปดำเนินการ

นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน (ปชน.) และผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร ในฐานะผู้เสนอญัตติ เป็นผู้อภิปรายเปิดญัตติดังกล่าว โดยระบุว่า ที่ผ่านมากระบวนการพิจารณางบประมาณของสภามีข้อจำกัด เนื่องจากเมื่อร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจำปี เข้าสู่การพิจารณาแล้ว สภาฯ สามารถปรับลดงบประมาณได้เพียงส่วนน้อยเท่านั้น การเปิดให้สภาและประชาชนเสนอความคิดเห็นก่อนเริ่มจัดทำงบประมาณจึงเป็นเรื่องสำคัญ และสอดคล้องกับแนวทางขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD)

อย่างไรก็ตาม แม้รัฐบาลจะจัดกระบวนการ Pre-budget ในรูปแบบเวิร์กช็อปเมื่อวันที่ 5 พ.ย. ที่ผ่านมา แต่ก็ยังมีข้อบกพร่องสำคัญ 3 ประการ ได้แก่

1. ขาดประเด็นสำคัญ เนื่องจากการแบ่งกลุ่มอภิปรายมุ่งเน้นเฉพาะรายจ่าย โดยไม่ได้หารือเรื่องการหารายได้ของรัฐ ทั้งที่ประเทศไทยกำลังเผชิญปัญหาสัดส่วนรายได้รัฐต่อ GDP ลดลงอย่างต่อเนื่อง และมีพื้นที่ทางการคลังจำกัด

2. ขาดเวลา เนื่องจากมีผู้เข้าร่วมหลายร้อยคน แต่มีเวลาหารือจำกัด ทำให้ไม่สามารถรับฟังความคิดเห็นจากผู้เข้าร่วมได้อย่างรอบด้าน

3. ขาดรูปธรรม โดยเฉพาะการแสดงทิศทางและโครงการสำคัญจากฝ่ายการเมือง ซึ่งเป็นผู้กำหนดนโยบาย ว่ารัฐบาลตั้งใจจะดำเนินโครงการใดในปีงบประมาณ 2571

นายณัฐพงษ์ กล่าวว่า สิ่งที่ต้องการเห็นจากงบประมาณปี 2571 มี 3 ประการสำคัญ คือ มองเห็นภาพจริง ใช้เงินให้ถูกจุด และหาเงินอย่างเป็นธรรม หากเปรียบเทียบงบประมาณทั้งหมดเป็นเงิน 100 บาท ในปีงบประมาณ 2571 รัฐบาลจะเหลือพื้นที่ทางนโยบายประมาณ 17 บาท หรือ 17% เท่านั้น จึงจำเป็นต้องจัดลำดับความสำคัญของโครงการให้ชัดเจน โดยเฉพาะแนวทางการจัดทำงบประมาณฐานศูนย์ (Zero-based Budgeting) ที่รัฐบาลประกาศว่าจะนำมาใช้

อย่างไรก็ตาม จากการรับฟังแนวทางของสำนักงบประมาณในการจัดเวิร์กช็อปที่ผ่านมา ซึ่งระบุถึงการให้หน่วยรับงบประมาณเสนอคำขอโดยอ้างอิงกรอบงบประมาณปี 2570 แนวทางดังกล่าวจะนำไปสู่การจัดทำงบประมาณฐานศูนย์ได้อย่างไร หากยังใช้กรอบงบประมาณเดิมเป็นจุดตั้งต้น

นายณัฐพงษ์ กล่าวว่า เมื่อรัฐบาลนำร่าง พ.ร.บ.งบประมาณปี 2571 เข้าสู่สภาฯ ควรแยกรายจ่ายประจำที่ปรับลดได้ยาก เช่น งบบุคลากรและรายจ่ายชำระหนี้ออกจากงบประมาณที่ฝ่ายการเมืองสามารถจัดลำดับความสำคัญใหม่ได้ พร้อมชี้แจงอย่างชัดเจนว่า โครงการใดเป็นการตัดสินใจเชิงนโยบายของรัฐบาล และจะตอบโจทย์ปัญหาประเทศอย่างไร

นอกจากนี้ รัฐบาลควรจัดทำรายงานผลการรับฟังความคิดเห็นจากกระบวนการ Pre-budget แนบมาพร้อมร่าง พ.ร.บ.งบประมาณ โดยระบุว่าข้อเสนอใดที่รัฐบาลเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย และมีเหตุผลอย่างไร เพื่อพิสูจน์ว่ากระบวนการรับฟังความคิดเห็นไม่ได้เป็นเพียงพิธีกรรม

ทั้งนี้ อีกประเด็นหนึ่งคือการเปิดเผยข้อมูลคำของบประมาณของทุกหน่วยงานตั้งแต่ต้นกระบวนการ เพื่อให้ประชาชนสามารถเปรียบเทียบกับร่างงบประมาณที่รัฐบาลเสนอเข้าสู่สภาฯ และตรวจสอบได้ว่าโครงการใดถูกเพิ่มเติมหรือตัดออกจากคำขอเดิม

พร้อมกันนี้ รัฐบาลควรทำให้สภาฯ และประชาชนมองเห็นภาพรวมของเงินแผ่นดินทั้งหมด รวมถึงเงินนอกงบประมาณ เช่น กองทุนประกันสังคม กองทุน DE และกองทุน USO ซึ่งยังมีข้อกังวลเกี่ยวกับความโปร่งใสและความคุ้มค่าในการใช้จ่าย

นายณัฐพงษ์ ย้ำว่า การใช้จ่ายเงินให้คุ้มค่าไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการปรับลดงบประมาณรายจ่ายประจำปี แต่ควรปฏิรูประบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ซึ่งครอบคลุมการใช้เงินของหน่วยงานรัฐ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยเสนอแนวทางการจัดซื้อจัดจ้างเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Procurement) ผ่านการมีหน่วยงานกลางที่ดูแลทิศทางการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐทั้งระบบ

อย่างไรก็ดี ไม่ใช่การรวมศูนย์การจัดซื้อทุกประเภทไว้ในหน่วยงานเดียว แต่เป็นการสร้างกลไกที่ช่วยลดต้นทุนจากการจัดซื้อสินค้าประเภทเดียวกัน และกำหนดมาตรฐานการจัดซื้อให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศ เช่น ประเทศเกาหลีใต้ มีหน่วยงานกลางด้านการจัดซื้อจัดจ้าง และประเทศเดนมาร์กใช้การจัดซื้อยาร่วมกันเพื่อลดต้นทุน ซึ่งประเทศไทยควรนำแนวทางดังกล่าวมาพิจารณาเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้จ่ายเงินแผ่นดินได้เช่นกัน

นายณัฐพงษ์ กล่าวว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญปัญหารายได้รัฐเมื่อเทียบกับ GDP มีแนวโน้มลดลง จึงจำเป็นต้องทบทวนมาตรการสิทธิประโยชน์ทางภาษี (Tax Expenditure) ที่รัฐมอบให้แก่นักลงทุน ว่ารัฐสูญเสียรายได้ไปเท่าใด และผลประโยชน์ที่ได้รับกลับมาคุ้มค่าหรือไม่ เช่น การให้สิทธิประโยชน์แก่ธุรกิจ Data Center ซึ่งมีมูลค่าการลงทุนที่ประกาศออกมาจำนวนมาก แต่ยังมีคำถามว่ารัฐสูญเสียรายได้ภาษีจากการให้สิทธิประโยชน์เท่าใด เมื่อเทียบกับผลกระทบด้านพลังงาน น้ำ และสิ่งแวดล้อม

นอกจากนี้ รัฐบาลยังควรพิจารณาการจัดเก็บภาษีลาภลอย (Windfall Tax) กับอย่างเช่นบริษัทน้ำมันขนาดใหญ่ 6 แห่งในประเทศไทย ซึ่งในช่วงครึ่งปีแรกมีกำไรรวมเกือบ 100,000 ล้านบาท เพิ่มขึ้นจากผลกำไรทั้งปีของปีก่อนที่ประมาณ 30,000 ล้านบาท อันเป็นผลจากราคาน้ำมันที่ปรับตัวสูงขึ้นท่ามกลางความขัดแย้งในตะวันออกกลาง รัฐบาลจะเห็นด้วยกับการจัดเก็บภาษีจากผลกำไรส่วนเพิ่มที่เกิดจากสถานการณ์ภายนอก เพื่อนำรายได้กลับมาช่วยเหลือประชาชนที่ได้รับผลกระทบหรือไม่

สำหรับอีกข้อเสนอ คือการจัดเก็บภาษีที่ดินรวมแปลงในอัตราก้าวหน้า โดยพิจารณามูลค่าหรือการถือครองที่ดินรวมของบุคคลทั่วประเทศ เพื่อมุ่งจัดเก็บจากผู้ถือครองที่ดินจำนวนมากและมีความมั่งคั่งสูง แทนการพิจารณาที่ดินเป็นรายแปลงเพียงอย่างเดียว ปัจจุบันประชากรประมาณ 5% ถือครองที่ดินมีโฉนดคิดเป็นพื้นที่ราว 80% ของประเทศ ซึ่งการจัดเก็บภาษีที่ดินรวมแปลงอาจสร้างรายได้เพิ่มให้รัฐมากกว่า 100,000 ล้านบาทต่อปี และสามารถนำไปพัฒนาระบบสวัสดิการได้

นายณัฐพงษ์ กล่าวว่า ระบบภาษีไม่ใช่เพียงเครื่องมือในการหารายได้ของรัฐ แต่ยังเป็นเครื่องมือสร้างความเป็นธรรมในสังคม อย่างที่ประเทศฟินแลนด์ที่ใช้ระบบภาษีและสวัสดิการช่วยลดความเหลื่อมล้ำทางรายได้ ทั้งนี้ สิ่งที่ตนต้องการเห็นจากรัฐบาลในการจัดทำงบประมาณปี 2571 คือการเปิดเผยภาพรวมการเงินการคลังที่แท้จริง การจัดสรรงบประมาณให้ตรงกับปัญหาและเกิดความคุ้มค่า ตลอดจนการปฏิรูประบบรายได้ให้มีความเป็นธรรม เพื่อให้กระบวนการ Pre-Budget เป็นการรับฟังความคิดเห็นที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในการจัดทำงบประมาณอย่างเป็นรูปธรรม

ด้าน นายภราดร ปริศนานันทกุล รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า พร้อมรับฟังข้อเสนอของสภาฯ ที่ให้ความเห็นต่อการจัดทำงบประมาณ ตามที่หัวหน้าพรรคประชาชน (ปชน.) ในฐานะผู้นำฝ่ายค้าน ให้ความเห็นว่า อยากให้ทำงบประมาณ ปี 2571 โปร่งใส ตรงเป้า และเป็นรูปธรรม ที่ผ่านมาในการรับฟังความคิดเห็นและการหารือกับหน่วยงานสำนักงบประมาณ ได้วางเป้าหมายและให้ความสำคัญต่อประเด็นความมั่นคงทางอาหาร (Food Security) และการเปลี่ยนผ่านพลังงาน โดยรัฐบาลให้ความสำคัญกับเกษตรกรเป็นเป้าหมายใหญ่ต่อการทำงบประมาณปี 2571 หากทำสำเร็จจะส่งผลกระทบวงกว้างกับเกษตรกร และยกระดับคุณภาพชีวิตได้มหาศาล จึงถือเป็นรูปธรรมที่ชัดเจนของการทำงบปี 2571

นอกจากนี้ การทำงบประมาณปี 2571 อยู่ระหว่างหาแนวทางเพื่อดึงเงินสะสมในกองทุนหลายกองทุน รวมถึงเงินนอกงบประมาณ หรือเงินสะสมหน่วยงาน โดยเฉพาะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ที่พบว่ามีเงินสะสมจำนวนมากหลายแสนล้านบาท ออกมาผสมกับงบประมาณเพื่อขับเคลื่อน

นายภราดร กล่าวว่า รัฐบาลตั้งใจจริง อยากเห็นการจัดทำงบประมาณโปร่งใส ตรวจสอบได้ในทุกขั้นตอน พยายามให้ความสำคัญกับสภาฯ การจัดทำงบประมาณที่ดีต้องสะท้อนความต้องการของประชาชน ไม่ใช่สะท้อนความต้องการของหน่วยรับงบประมาณ หรือข้าราชการ ซึ่งการจะทำแบบนั้นได้ จำเป็นต้องรับฟังจากตัวแทนประชาชน เพื่อนำข้อบกพร่องจากงบประมาณปีก่อนมาแก้ปัญหา

โดย รฐฦ/รัชดา คงขุนเทียน