“อนุสรณ์” จี้รัฐบาลเปิดร่างข้อตกลงการค้าไทย-สหรัฐฯก่อนชงรัฐสภา หวั่นซ้ำเติมเกษตรกรรายย่อย

นายอนุสรณ์ ธรรมใจ รองประธานคณะกรรมาธิการการเงิน การคลัง สถาบันการเงินและตลาดการเงิน และ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร กรุงเทพฯ พรรคประชาชน เปิดเผยว่า รัฐบาลไทย และรัฐบาลสหรัฐฯได้ ลงนามแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนไทย–สหรัฐฯ (ART) เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 มีความสำคัญแต่การทำข้อตกลงทางเศรษฐกิจที่มีภาระผูกพันต่อประเทศและประชาชนชาวไทย รัฐบาลต้องดำเนินการผ่านรัฐสภาและปรึกษาหารือกันก่อน

แน่นอนว่า สหรัฐฯเป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของไทย สัดส่วนราว 24.6% ของการส่งออกทั้งหมด มีความสำคัญต่อประเทศไทย มูลค่าส่งออกปี 2568 ราว 2.37 ล้านล้านบาท และเกี่ยวข้องกับการจ้างงานกว่า 1.25 ล้านคน ภายใต้กรอบนี้
ไทยจะยกเลิกหรือลดภาษีศุลกากรราว 99% ของรายการสินค้าสหรัฐฯ เปิดตลาดเนื้อสุกร และซื้อสินค้าเกษตรสหรัฐฯ เพิ่มประมาณ 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 8.3 หมื่นล้านบาท ควบคู่กับพลังงานและเครื่องบิน แต่แถลงการณ์นี้ยังไม่ใช่ความตกลงฉบับสมบูรณ์ ไม่ระบุอัตราภาษี และยังไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย ทั้งสองฝ่ายยังต้องตรวจถ้อยคำทางกฎหมาย
และฝ่ายไทยต้องเสนอคณะรัฐมนตรี รับฟังความคิดเห็นของประชาชน และเสนอรัฐสภาก่อนมีผลบังคับใช้

ผมขอตั้งข้อสังเกต 3 ประการ ดังนี้
ประการแรก ข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ต้องผ่านรัฐสภาตามมาตรา 178 เพราะกระทบเศรษฐกิจ การค้า และการลงทุนอย่างกว้างขวาง และต้องแก้ไขกฎหมายระดับพระราชบัญญัติ ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือ สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ ระบุว่าไทยจะ“ผ่อนคลายข้อจำกัดการถือหุ้นของต่างชาติสำหรับการลงทุนของสหรัฐฯ ในภาคโทรคมนาคมของไทย” ซึ่งปัจจุบันจำกัดไว้ที่ 49% ตาม พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 และพ.ร.บ.การประกอบกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. 2544 ขณะที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ยอมรับว่าสหรัฐฯ ต้องการถือหุ้น 100% ในบางสาขา ยังไม่นับการไม่เก็บภาษีบริการดิจิทัลจากบริษัทสหรัฐฯ และการออกกฎหมายห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตจากแรงงานบังคับ รัฐสภามีเวลาพิจารณาเพียง 60 วัน หากไม่แล้วเสร็จให้ถือว่าเห็นชอบ รัฐบาลจึงต้องเปิดเผยร่างตัวบท บัญชีการลดภาษี และรายงานผลกระทบรายสาขาล่วงหน้า มิฉะนั้นการตรวจสอบของรัฐสภาจะเป็นเพียงพิธีกรรม

ประการที่สอง การเปิดตลาดสินค้าเกษตรสร้างผู้ได้และผู้เสียที่ไม่สมดุลกันผู้บริโภคและอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ได้วัตถุดิบราคาถูกลง แต่ผู้เลี้ยงสุกรที่ขาดทุนสะสมมาแล้ว 3 ปี (พ.ศ.2566–2568) จากต้นทุนอาหารสัตว์ที่สูงและการถูกขอให้ตรึงราคา ต้องแข่งกับเนื้อหมูต้นทุนต่ำจากสหรัฐฯซึ่งยังอนุญาตให้ใช้สารเร่งเนื้อแดง (แรคโตพามีน) ที่ผิดกฎหมายไทย ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ โควตานำเข้าภาษี 0% ขยายเป็น 1 ล้านตัน จากเดิม 54,700 ตันที่ภาษี 20% แม้มีเงื่อนไขให้ผู้นำเข้าซื้อข้าวโพดในประเทศ 3 ตันต่อการนำเข้า 1 ตัน แต่ไทยนำเข้าอยู่แล้ว 4–5 ล้านตันต่อปี ราคาที่ชาวไร่ขายได้จึงอาจถูกกดดัน ประโยชน์ส่วนใหญ่มีแนวโน้มกระจุกที่ผู้ส่งออกรายใหญ่ ขณะที่ต้นทุนการปรับตัวตกกับเกษตรกรรายย่อย

ผมเสนอให้มีโควตาและมาตรการปกป้องฉุกเฉิน คงการห้ามใช้สารเร่งเนื้อแดงโดยไม่มีข้อยกเว้น และตั้งกองทุนปรับตัวให้เกษตรกรและผู้ประกอบการรายย่อยก่อนความตกลงมีผลบังคับใช้

ประการที่สาม กำแพงภาษีที่ลดลงเป็นผลดีต่อการส่งออก ภาษีเพิ่มเติมที่สหรัฐฯ เก็บจากสินค้าไทยลดจาก 36% ที่ประกาศในปี 2568 เป็น 19% และปัจจุบันอยู่ที่ 12.5% ตามมาตรา 301 กรณีแรงงานบังคับ โดยมีสินค้าได้รับยกเว้น 2,120 รายการ การส่งออกไปสหรัฐฯ ช่วง 10 เดือนแรกของปีงบประมาณ 2569 จึงยังขยายตัวราว 30–34% นำโดยสินค้าอิเล็กทรอนิกส์

แต่ความสามารถในการแข่งขันขึ้นอยู่กับคู่แข่ง หากไทยอยู่ที่ 12.5% ขณะที่คู่แข่งอยู่ที่ 10%สินค้าไทยจะเสียเปรียบ 2.5 จุด กัมพูชาเลี่ยงอัตรา 12.5% ได้ด้วยการรีบออกกฎหมายห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตจากแรงงานบังคับและหากถูกเก็บซ้อนจากการไต่สวนตามมาตรา 301 กรณีกำลังการผลิตส่วนเกิน ภาษีรวมอาจสูงถึง 25%รัฐบาลต้องเจรจาให้เหลือ 10% เท่าคู่แข่ง ล็อกไม่ให้ถูกเก็บซ้อน และเร่งปรับกฎหมายแรงงานให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล

ผมรับฟังคำชี้แจงของนางขวัญนภา ผิวนิล รองอธิบดีกรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ ที่ระบุว่าข้อตกลงนี้ทำให้ผู้ส่งออกรู้อัตราภาษีที่แน่นอน ช่วยรักษาการส่งออกราว 7 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี และมีมาตรการรองรับสินค้าอ่อนไหวแล้ว ผมเห็นด้วยว่าความแน่นอนมีคุณค่าต่อภาคธุรกิจ แต่หากภาษีแน่นอนจริง เหตุใดแถลงการณ์ร่วมจึงไม่ระบุอัตราใดเลย และใครรับประกันว่าไทยจะไม่ถูกเก็บภาษีตามมาตรา 301 ซ้อนอีก หากการซื้อสินค้าสหรัฐฯ เป็นการตัดสินใจของเอกชน เหตุใดสหรัฐฯ จึงประกาศยอดซื้อเป็นข้อผูกพันของไทย

มาตรการรองรับหมูและไก่คืออะไรและโควตาเท่าใด และเมื่อรายละเอียดยังติดสัญญาไม่เปิดเผยข้อมูล ประชาชนจะประเมินได้อย่างไรว่าข้อตกลงนี้ “สมดุลและรับได้” จริง

ข้อตกลงการค้าที่ดีต้องตอบได้ว่าใครได้ ใครเสีย และรัฐดูแลผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นธรรมหรือไม่ ผมพร้อมทำหน้าที่ตรวจสอบในรัฐสภาอย่างสร้างสรรค์ และขอให้รัฐบาลเปิดเผยข้อมูลอย่างโปร่งใส เพื่อให้ ART รักษาตลาดส่งออกของไทยได้ โดยไม่ทิ้งเกษตรกรและผู้ประกอบการรายย่อยไว้ข้างหลัง

โดย เสาวลักษณ์ อวยพร

ข่าวล่าสุด