เวลาที่นักลงทุนดูยอดซื้อขายแยกตามประเภทผู้ลงทุน สิ่งที่ต้องการรู้คือ แรงซื้อแรงขายนั้นมาจากใคร ต่างชาติกำลังเพิ่มหรือลดการลงทุน หรือบริษัทหลักทรัพย์กำลังใช้พอร์ตของตนเองเข้าซื้อหุ้น
ข้อมูลนี้จะมีประโยชน์มากขึ้น หากการจัดประเภทสะท้อนถึงต้นทางของความต้องการลงทุน เพราะชื่อบัญชีที่ซื้อหุ้นกับผู้ที่ตัดสินใจลงทุนอาจเป็นคนละฝ่ายกัน
กรณีธุรกรรม สัญญาแลกเปลี่ยนผลตอบแทนรวมของสินทรัพย์ (Total Return Swap: TRS) ที่นักลงทุนจะรับผลตอบแทนและความเสี่ยงหุ้นได้ โดยไม่ต้องถือหุ้นนั้นโดยตรงแบบ Back-to-Back กล่าวคือ ลูกค้าต่างชาติทำสัญญารับผลตอบแทนจากหุ้นไทย และบริษัทหลักทรัพย์ซื้อหุ้นเพื่อรองรับสัญญานั้น จึงกลายเป็นตัวอย่างที่สะท้อนความชัดเจนว่า เหตุใดการระบุเป็นผู้ลงทุนต่างประเทศ (F Flag) จึงช่วยให้นักลงทุนเข้าใจดีมานด์ได้ตรงกว่าการระบุเป็นบัญชีของบริษัทหลักทรัพย์ (P Flag)
ทั้งนี้ แม้ผู้ซื้อและถือหุ้นตามบัญชีจะเป็นบริษัทหลักทรัพย์ที่อยู่ในประเทศไทย แต่จุดเริ่มต้นของรายการมาจากความต้องการลงทุนของลูกค้าต่างชาติ บริษัทหลักทรัพย์ซื้อหุ้นเพื่อรองรับภาระตามสัญญา ขณะที่ลูกค้าต่างชาติเป็นผู้รับผลตอบแทนและความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงราคาหุ้น
ลองสมมติว่า กองทุนต่างประเทศต้องการลงทุนในหุ้นบริษัท A จำนวน 1 ล้านหุ้น ราคาหุ้นละ 10 บาท คิดเป็นมูลค่าอ้างอิง 10 ล้านบาท แต่เลือกทำสัญญา TRS กับบริษัทหลักทรัพย์แทนการซื้อหุ้นเองโดยตรง บริษัทหลักทรัพย์จึงใช้พอร์ตโบรกเกอร์ (Prop Trade) ซื้อหุ้นจำนวนดังกล่าวไว้ในบัญชีของตนเอง เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากภาระตามสัญญา
หากราคาหุ้นขึ้นจาก 10 บาทเป็น 11 บาท ผลตอบแทนจากส่วนต่างราคาจะเท่ากับ 1 ล้านบาท ซึ่งลูกค้าต่างชาติมีสิทธิได้รับตามเงื่อนไขสัญญา ก่อนหักต้นทุนและค่าธรรมเนียม แต่หากราคาหุ้นลดเหลือ 9 บาท ลูกค้าต่างชาติก็รับผลขาดทุนจากส่วนต่างราคา 1 ล้านบาทตามสัญญาเช่นกัน
แม้หุ้นจะอยู่ในบัญชีบริษัทหลักทรัพย์ แต่ความต้องการลงทุนและกำไรขาดทุนจากราคาหุ้นจะเป็นของลูกค้าต่างชาติ
หากนำรายการซื้อหุ้น 10 ล้านบาทนี้ไปแสดงเป็น P Flag นักลงทุนอาจจินตนาการและเข้าใจว่า บริษัทหลักทรัพย์รายหนึ่งกำลังใช้เงินลงทุนของตนเองซื้อหุ้น A เพราะมองว่าราคาจะปรับขึ้น แต่ในความเป็นจริง หาใช่ความจริงไม่
ในตัวอย่างนี้ บริษัทหลักทรัพย์ซื้อหุ้นเพื่อรองรับการลงทุนของลูกค้าต่างชาติ หากไม่มีลูกค้าต่างชาติเริ่มต้นทำสัญญา การซื้อหุ้นA ชุดนี้ก็จะไม่เกิดขึ้น
การระบุเป็น F Flag จึงช่วยให้ข้อมูลสะท้อนต้นทางของแรงซื้อ และลดโอกาสที่นักลงทุนจะตีความ หรือ จินตนาการว่าพอร์ตโบรกเกอร์กำลังเข้าลงทุนด้วยมุมมองของตนเอง
ความแตกต่างนี้ยิ่งมีความหมายเมื่อรวมเป็นข้อมูลทั้งตลาด สมมติวันหนึ่งต่างชาติซื้อหุ้นโดยตรง 2,000 ล้านบาท และมีการซื้อหุ้นรองรับผ่านสัญญา TRS ของลูกค้าต่างชาติอีก 1,000 ล้านบาท โดยไม่มีรายการอื่นในตัวอย่างนี้
หากจัดรายการ TRS เป็น P Flag ข้อมูลจะแสดงว่าต่างชาติซื้อ 2,000 ล้านบาท และบัญชีบริษัทหลักทรัพย์ซื้อ 1,000 ล้านบาท ทั้งที่ความต้องการลงทุน ทั้ง 3,000 ล้านบาทเริ่มต้นจาก นักลงทุนต่างชาติ
นักลงทุนที่ใช้ข้อมูลดังกล่าววิเคราะห์ตลาด อาจประเมินบทบาทของต่างชาติต่ำกว่าความเป็นจริง และประเมินแรงซื้อจากพอร์ตบริษัทหลักทรัพย์สูงกว่าความเป็นจริง นี่คือ คมดาบอีกด้านที่คนทั่วไปอาจมองไม่เห็น
แต่หากจัดรายการที่รองรับ TRS เป็น F Flag ข้อมูลดังกล่าวจะสะท้อนแหล่งที่มาของดีมานด์ได้ครบถ้วนกว่า โดยนับรายการซื้อหุ้นที่เกิดขึ้นจริงเพียงครั้งเดียว และไม่มีความจำเป็นต้อง บวกมูลค่าสัญญา TRS ซ้ำเข้าไปอีก
อย่างไรก็ตาม การจัดเป็น F Flag ไม่ได้หมายความว่า จะมีเงินสดจากต่างประเทศไหลเข้าเท่ากับมูลค่าซื้อหุ้นเสมอไป เพราะการวางหลักประกันและการจัดหาเงินทุนของ TRS อาจแตกต่างจากการซื้อหุ้นโดยตรง แต่ข้อมูลประเภทดังกล่าว จะชี้ชัดถึงที่มาของดีมานด์ผู้ลงทุน ส่วนข้อมูลเงินทุนเคลื่อนย้ายต้องพิจารณาแยกกันอีกที
สำหรับการจัดประเภท จุดสำคัญอยู่ที่การตรวจสอบว่าใครเป็นต้นทางของความต้องการลงทุน หากบริษัทหลักทรัพย์ซื้อหุ้นด้วยการตัดสินใจของพอร์ตเอง และรับกำไรขาดทุนจากการลงทุนนั้น การระบุเป็น P Flag ย่อมมีเหตุผลที่ฟังแล้วสมเหตุสมผล แต่หากซื้อหุ้นเพื่อรองรับ TRS ของลูกค้าต่างชาติที่ตรวจสอบความเชื่อมโยงได้ การคง F Flag ย่อมช่วยให้นักลงทุนเห็นเนื้อหาของรายการที่ชัดเจนกว่า
ทั้งนี้ บริษัทหลักทรัพย์ยังมีความเสี่ยงด้านคู่สัญญา การดำเนินงาน และความคลาดเคลื่อนในการป้องกันความเสี่ยง แม้จะถ่ายทอดผลตอบแทนจากราคาหุ้นให้ลูกค้าตามสัญญาแล้วก็ตาม จึงต้องแยกความเสี่ยงเหล่านี้ออกจากความเสี่ยงด้านราคาที่ลูกค้าต้องการรับ
เช่นเดียวกับการเปรียบเทียบกับ Block Trade ซึ่งต้องดูโครงสร้างจริง เพราะรายการป้องกันความเสี่ยงของบริษัทหลักทรัพย์ใน Block Trade ก็อาจเกิดจากสถานะของลูกค้าได้ การเห็นว่าเป็นรายการ hedge หรือหุ้นอยู่ในบัญชีโบรกเกอร์ จึงยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าดีมานด์เป็นของบริษัทหลักทรัพย์เอง
ด้วยเหตุนี้ จึงเห็นว่าไม่ควรเปลี่ยนรายการ TRS ที่ตรวจสอบได้ว่ามีต้นทางจากลูกค้าต่างชาติ จาก F เป็น P เพียงเพราะบริษัทหลักทรัพย์เป็นผู้ซื้อหุ้นตามบัญชี เพราะอาจทำให้ภาพดีมานด์ที่เปิดเผยต่อนักลงทุนคลาดเคลื่อน และทำให้แรงซื้อแรงขายของต่างชาติถูกตีความเป็นการลงทุนของพอร์ตโบรกเกอร์
ประโยชน์ของการ Flag เพื่อบ่งบอกสถานะ จึงอยู่ที่การทำให้นักลงทุนเห็นว่า ความต้องการซื้อขายเริ่มต้นจากใคร พร้อมมีหลักฐานรองรับการจัดประเภทอย่างตรวจสอบได้ เมื่อดีมานด์มาจากต่างชาติ ข้อมูลก็ควรสะท้อนต้นทางนั้น เพื่อให้นักลงทุนใช้วิเคราะห์ตลาดได้อย่างตรงกับข้อเท็จจริง
โดย ธิติ ภัทรยลรดี
