การที่บริษัทเทคโนโลยีระดับโลกเลือกลงทุนในประเทศไทย ย่อมเป็นเรื่องน่ายินดี แต่ความสำเร็จทางเศรษฐกิจควรวัดต่อไปด้วยว่า เงินลงทุนเกิดขึ้นเร็วเพียงใด คนไทยได้งานอะไร และผู้ประกอบการไทยได้รับส่วนแบ่งจากโอกาสนั้นมากแค่ไหน
เมื่อรัฐบาลและผู้สนับสนุนหยิบชื่อ Amazon มาสะท้อนความเชื่อมั่นต่อประเทศไทย ประชาชนจึงมีสิทธิตั้งคำถามว่า ความภาคภูมิใจดังกล่าวสอดคล้องกับขนาดและผลประโยชน์ที่เศรษฐกิจไทยได้รับเพียงใด โดยเฉพาะเมื่อประเทศเพื่อนบ้านกำลังได้รับแผนลงทุนที่มีทั้งวงเงินสูงและกรอบเวลาดำเนินการสั้นกว่าอย่างชัดเจน
หากยังจำกันได้ที่นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รมว.คลัง ได้หารือกับผู้บริหาร Amazon Web Services (AWS) ที่ดาวอสเมื่อวันที่ 19 มกราคม 2569 ที่ผ่านมา โดยแผนนี้เป็นแผนลงทุนต่อเนื่องที่ประกาศตั้งแต่ ปี 2565 กินเวลา 15 ปี มูลค่าการลงทุน 5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ระยะยาวภายในปี 2580 โดยเริ่มเปิดให้บริการศูนย์โครงสร้างพื้นฐานคลาวด์ในไทยเมื่อเดือนมกราคม 2568
ขณะที่ Google ประกาศเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ว่าจะลงทุนในมาเลเซีย 15,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็น ราว 5 แสนล้านบาท แต่กำหนดระยเวลาตั้งแต่ปี 2570-2571 เท่านั้น หากใช้อัตราแลกเปลี่ยนสมมติเดียวกันที่ 33.33 บาทต่อดอลลาร์ จะเท่ากับประมาณ 5 แสนล้านบาทภายในสองปี หรือเฉลี่ยปีละประมาณ 2.5 แสนล้านบาท
กลับมาที่ AWS ระบุแผนลงทุนในไทย 5,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2580 ซึ่งประกาศครั้งแรกในปี 2565 หากใช้ฐานเวลา 15 ปีและอัตราแลกเปลี่ยนสมมติเดียวกัน จะคิดเป็นวงเงินเฉลี่ยมากกว่า 1.1 หมื่นล้านบาทต่อปี เทียบกับ Google ในมาเลเซียที่จะลงทุน 2.5 แสนล้านบาทต่อปี ห่างกัน 22.7 เท่า
ภาพที่เห็นจึงเป็นความแตกต่างของขนาดและความเข้มข้นของแผนลงทุนอย่างมาก แม้จะเป็นคนละบริษัท คนละโครงการ และคนละช่วงเวลาก็ตาม แต่ทั้งสองถือเป็นบริษัทแนวหน้าของสหรัฐฯ
อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่ควรถามให้ลึกกว่าตัวเลขคือ เงินลงทุนเหล่านี้จะเปลี่ยนเป็นรายได้ของคนในประเทศอย่างไร
Google ระบุว่าจะทำงานร่วมกับองค์กรในห่วงโซ่อุปทานมาเลเซียมากกว่า 80 แห่ง ครอบคลุมงานก่อสร้าง วิศวกรรม ระบบเครือข่าย อุปกรณ์ระบบไฟฟ้าและทำความเย็น ตลอดจนบริการต่าง ๆ โดยคาดว่าช่วงก่อสร้างปี 2570-2571 จะสนับสนุนการจ้างงานในประเทศมากกว่า 37,000 ตำแหน่งต่อปี และเพิ่ม GDP เฉลี่ยปีละ 1,100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ตัวเลขเหล่านี้ยังเป็นประมาณการ และการใช้ผู้ประกอบการท้องถิ่นไม่ได้หมายความว่าอุปกรณ์หรือวัตถุดิบทั้งหมดผลิตในมาเลเซีย แต่ทำให้เห็นเส้นทางที่ประโยชน์จะกระจายเข้าสู่เศรษฐกิจได้ชัดขึ้น
ในด้านไทย แม้ AWS จะมีการประเมินประโยชน์ทางเศรษฐกิจว่าการก่อสร้างและดำเนินงานของโครงการจะเพิ่ม GDP ไทยประมาณ 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐตลอดกรอบการประเมิน และสนับสนุนงานเทียบเท่าเต็มเวลาในธุรกิจภายนอกเฉลี่ยมากกว่า 11,000 ตำแหน่งต่อปี ทั้งงานก่อสร้าง บำรุงรักษา วิศวกรรม และโทรคมนาคม แต่ผ่านมา 4 ปีแล้ว ยังไม่เห็นตัวเลขการเติบโตของการประเมินดังกล่าวเลย แถมล่าสุดทาง IMF World Economic Outlook ประมาณการเติบโตต่ำสุดในภูมิภาค อยู่ที่ 2.1% ดีขึ้นจากเดิม 1.9%
คำถามที่รัฐบาลควรตอบต่อจากวันประกาศข่าวจึงมีความเป็นรูปธรรมมากกว่าคำว่า “เชื่อมั่นประเทศไทย” วันนี้ลงทุนจริงไปแล้วเท่าไร มีคนไทยได้งานเพิ่มกี่คน ค่าจ้างอยู่ระดับใด บริษัทไทยได้สัญญาจัดซื้อจัดจ้างมูลค่าเท่าไร และการมีโครงสร้างพื้นฐานคลาวด์ในประเทศช่วยลดต้นทุนหรือเพิ่มผลิตภาพให้ธุรกิจไทยได้เพียงใด
เช่นเดียวกับต้นทุนที่ประเทศต้องเตรียมรองรับ ทั้งไฟฟ้า น้ำ ระบบส่ง และการพัฒนาบุคลากร เราควรเห็นข้อมูลว่าผู้ลงทุนรับผิดชอบส่วนใด และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจที่ไทยได้รับคุ้มค่ากับทรัพยากรและสิทธิประโยชน์ที่จัดให้หรือไม่ การเปิดเผยข้อมูลเหล่านี้จะทำให้ความภาคภูมิใจมีฐานรองรับที่ประชาชนตรวจสอบได้
หากยกตัวอย่าง กรณี NVIDIA ก็ให้บทเรียนเรื่องการแยก “ความตื่นเต้น” ออกจาก “ลักษณะการลงทุน” ได้ดี ในการเยือนภูมิภาคเดือนธันวาคม 2567 ที่บริษัทประกาศหารือและสนับสนุนระบบนิเวศ AI ในไทย แต่สุดท้ายกลายเป็นไปตั้งบริษัท
ในเวียดนามแทน โดยมีการประกาศตั้งศูนย์วิจัยและพัฒนาของ NVIDIA พร้อมการซื้อกิจการ VinBrain
ประเด็นนี้จึงเห็นความแตกต่างของระดับความผูกพันได้ชัด เหมือน Google กับ มาเลเซีย , Amazon กับ ไทย
อย่างไรก็ตาม หลักฐานดังกล่าวยังไม่รองรับข้อสรุปว่า NVIDIA ยกเลิกโครงการในไทยแล้ว “ย้ายไปเวียดนาม” เพราะอนาคตอาจจะกลับมาประกาศใหม่อีกครั้ง หากไทยมีอะไรที่น่าสนใจมากกว่าในปัจจุบัน
ประเด็นคำถามว่า ไทยจะพัฒนาจากการเป็นผู้ใช้และผู้ซื้อเทคโนโลยี ไปสู่การเป็นฐานวิจัย พัฒนาบุคลากร และสร้างทรัพย์สินทางปัญญาได้อย่างไร เรื่องนี้ถือเป็นอุปสรรคที่ทำให้ผู้ประกอบการธุรกิจ AI ลังเลที่จะเข้ามาลงทุนในประเทศ เพราะตัวอย่างของการตั้งฐานการผลิต และตั้งศูนย์ R&D เพิ่มของ บมจ.เดลต้า อีเลคโทรนิคส์ [DELTA] ที่มาเลเซีย ก็ถือเป็นเหตุผลหนึ่งของความไม่พร้อม และขาดแคลนวิศวกร และบุคลากรสายเทคนิค
นายเอกนิติ และรัฐบาล ย่อมมีเหตุผลที่จะยินดีกับการลงทุนของ AWS แต่เมื่อมาเลเซียได้รับแผนลงทุนของ Google ในขนาดและกรอบเวลาที่ต่างออกไป ไทยก็ควรใช้โอกาสนี้ทบทวนมาตรฐานความสำเร็จของตัวเองด้วย
ถ้าหากบริษัทระดับโลกเข้ามาแล้ว คนไทยมีรายได้เพิ่มขึ้นเท่าไร ธุรกิจไทยเติบโตขึ้นอย่างไร และประเทศมีความสามารถทางเทคโนโลยีเพิ่มขึ้นจริงเพียงใด ความสำเร็จเหล่านี้ต่างหากที่ควรเป็นผลงานให้ประชาชนร่วมภาคภูมิใจ มากกว่าตื่นเต้นแค่วันสองวัน อาทิตย์สองอาทิตย์แล้วจบ แบบนี้คงจะไม่ดีแน่ๆ
โดย ธิติ ภัทรยลรดี
