
รัฐบาลบูรณาการ 2 กระทรวง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เร่งแก้วิกฤตสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนแม่น้ำกก-สาย จ.เชียงราย หลังพบค่าเกินมาตรฐานในสัตว์น้ำบางส่วน
ร.อ.หญิง ภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยความคืบหน้าการแก้ไขปัญหาสารหนู และโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำกก และแม่น้ำสาย จ.เชียงราย ว่า รัฐบาลเร่งบูรณาการหน่วยงานที่เกี่ยวข้องแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การตรวจสอบแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน การควบคุมและฟื้นฟูคุณภาพน้ำ การจัดหาน้ำสะอาด ตลอดจนการตรวจสอบความปลอดภัยของผลผลิตทางการเกษตรและการดูแลผู้ได้รับผลกระทบ
*กระทรวงเกษตรละสหกรณ์
กระทวงเกษตรฯ สั่งการ 3 หน่วยงานหลัก ได้แก่ กรมการข้าว กรมประมง และกรมปศุสัตว์ เร่งตรวจสอบพื้นที่เพาะปลูก แหล่งน้ำ สัตว์น้ำ และผลผลิตทางการเกษตร เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อห่วงโซ่อาหาร ทั้งตลาดภายในประเทศและตลาดส่งออก พร้อมให้รายงานผลการตรวจสอบเบื้องต้นภายในสัปดาห์นี้ เพื่อใช้ประกอบการกำหนดมาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหาอย่างตรงจุด
อย่างไรก็ตาม แม้ผลการตรวจสอบก่อนหน้านี้ ยังไม่พบผลกระทบในตัวอย่างที่ตรวจ แต่รายงานของกรมประมงเมื่อวันที่ 13 พ.ย. 69 พบโลหะหนักเกินเกณฑ์มาตรฐานในสัตว์น้ำบางตัวอย่าง จากแม่น้ำกก และแม่น้ำโขง ซึ่งเป็นผลการตรวจเฉพาะตัวอย่าง พื้นที่ และช่วงเวลาที่เก็บข้อมูล ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าสัตว์น้ำทั้งหมดในพื้นที่มีการปนเปื้อน
ดังนั้น จึงจำเป็นต้องเร่งตรวจสอบเพิ่มเติม เพื่อระบุชนิดสัตว์น้ำและพื้นที่เสี่ยงให้ชัดเจน โดยยึดผลการตรวจวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์เป็นหลัก เพื่อคุ้มครองความปลอดภัยของผู้บริโภค ควบคู่กับการป้องกันไม่ให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนจนกระทบต่อเกษตรกร และผู้ประกอบการในพื้นที่ที่ไม่พบปัญหา
*กระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
กระทรวงอว. เร่งระดมหน่วยงานวิจัย นักวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง เพื่อสนับสนุนการแก้ไขปัญหาในพื้นที่ผ่าน 4 แนวทางสำคัญ ได้แก่
1. ขยายระบบกรองและบำบัดน้ำสะอาด โดยนำเทคโนโลยีจากพื้นที่นำร่องมาประเมินและขยายการใช้งานในชุมชนที่ได้รับผลกระทบ เพื่อเพิ่มโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงน้ำสะอาดที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพและมีความปลอดภัยสำหรับการอุปโภคบริโภค
2. เร่งใช้เทคโนโลยีตรวจสารหนูภาคสนาม โดยสนับสนุนการใช้ชุดตรวจสารหนูแบบพกพา M-Sense ซึ่งสามารถตรวจคัดกรองสารหนูในน้ำและทราบผลเบื้องต้นได้ภายในประมาณ 3–5 นาที เพื่อให้หน่วยงานและเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ใช้เฝ้าระวังคุณภาพน้ำได้อย่างรวดเร็ว พร้อมส่งตัวอย่างที่จำเป็นเข้าสู่กระบวนการตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการ
3. ศึกษาการพัฒนาฝายดักตะกอนปนเปื้อน โดยประเมินความเป็นไปได้ในการใช้โครงสร้างชะลอน้ำและดักจับตะกอนที่อาจมีโลหะหนักสะสม ควบคู่กับการศึกษาลักษณะการไหลของน้ำ ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และแนวทางจัดการตะกอนปนเปื้อนอย่างปลอดภัย เพื่อป้องกันไม่ให้มาตรการแก้ไขปัญหากลายเป็นการสร้างความเสี่ยงใหม่ต่อระบบนิเวศ
4. ใช้วิทยาศาสตร์ขั้นสูงสืบหาต้นตอสารปนเปื้อน โดยเร่งรวบรวมข้อมูลและจัดทำแผนที่จุดเสี่ยง พร้อมประสานหน่วยงานวิจัยและห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวข้อง เช่น ม.นเรศวร สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน เพื่อสนับสนุนการตรวจวิเคราะห์องค์ประกอบของสารปนเปื้อน รวมถึงการประยุกต์ใช้เทคนิคไอโซโทปในการศึกษาความเชื่อมโยงและแหล่งที่มาของสารปนเปื้อน โดยอาศัยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ประกอบการกำหนดมาตรการแก้ไขที่ต้นเหตุ
นอกจากนี้ นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรมว.อว. ได้ลงนามหนังสือด่วนที่สุด เมื่อวันที่ 16 พ.ย. 69 เพื่อเตรียมขับเคลื่อน 6 มาตรการสำคัญ ครอบคลุมการตรวจสอบและควบคุมแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน การควบคุมการแพร่กระจายและฟื้นฟูแหล่งน้ำ การเฝ้าระวังคุณภาพสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยด้านอาหาร การคุ้มครองสุขภาพประชาชน การจัดหาแหล่งน้ำดิบแห่งใหม่ และการสำรองน้ำสะอาดให้ประชาชนในพื้นที่ได้รับผลกระทบอย่างเพียงพอและต่อเนื่อง โดยมุ่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกันกำหนดแนวทางดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรม
*มาตรการด้านการเกษตร
– กรมประมง เตรียมหารือกรมควบคุมมลพิษ และกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ในวันที่ 23 พ.ย. 69 เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลคุณภาพน้ำและสารปนเปื้อน พร้อมกำหนดแนวทางเฝ้าระวังร่วมกัน
– มอบหมาย สำนักงานประมงจังหวัด สำรวจความเสียหายของเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ และชาวประมง เพื่อประกอบการพิจารณามาตรการช่วยเหลือและเยียวยาตามข้อเท็จจริงและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
– กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สนับสนุนแนวทางนำระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ซึ่งมีการใช้กับสินค้าเกษตรส่งออก เช่น ทุเรียน มาประยุกต์ใช้กับสินค้าเกษตรกลุ่มอื่น เพื่อให้สามารถตรวจสอบแหล่งที่มา พื้นที่ผลิต และกระบวนการผลิตได้อย่างชัดเจน หากพบความผิดปกติจะช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สามารถระบุพื้นที่เสี่ยงและดำเนินมาตรการได้ตรงจุด ลดผลกระทบต่อเกษตรกรในพื้นที่ที่ไม่พบการปนเปื้อน และเสริมสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภคและตลาดส่งออก
ทั้งนี้ ระหว่างการตรวจสอบและแก้ไขปัญหา ประชาชนในพื้นที่เสี่ยง ควรหลีกเลี่ยงการนำน้ำจากแหล่งน้ำที่สงสัยว่าปนเปื้อนมาใช้ดื่มหรือประกอบอาหารโดยตรง และติดตามคำแนะนำจากหน่วยงานสาธารณสุขอย่างใกล้ชิด เนื่องจากการต้มน้ำทั่วไป ไม่สามารถกำจัดสารหนูที่ละลายอยู่ในน้ำได้
โดย ปภัสสร องค์พิเชฐเมธา/ กษมาพร กิตติสัมพันธ์





