ไทย-จีน-เมียนมา จ่อถกร่วม 3 ฝ่ายแก้สารหนูแม่น้ำกก-สาย 24-26 พ.ย.นี้

“ยศชนัน” เผยผลหารือ “ปธน.สี” ร่วมนายกฯ ลุยถก 3 ฝ่ายไทย-เมียนมา-จีน สยบสารหนูแม่น้ำกก-สาย นำทีม อว.-มท.-เกษตรฯ ลุย 6 มาตรการด่วน ดัน “ฝายดักตะกอนอัจฉริยะ” ป้องนาข้าว 2.7 หมื่นไร่ ตรวจลายนิ้วมือสารพิษ-เร่งสร้างประปาบาดาล-สกัดลักลอบแร่-เปิด Agri-Map เช็กโซนปลอดภัย

นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรมว.อุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เข้าร่วมประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ครั้งที่ 2/2569 ผ่านระบบออนไลน์ จากสาธารณรัฐประชาชนจีน ภายหลังเสร็จสิ้นภารกิจร่วมคณะนายกรัฐมนตรีเข้าเยี่ยมคารวะ นายสี จิ้นผิง ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีนว่า ทั้งสองฝ่ายต่างรับรู้ถึงปัญหาและมีความเห็นพ้องต้องกัน พร้อมร่วมมือคลี่คลายปัญหา โดยเสนอให้จัดตั้งคณะทำงานด้านเทคนิคร่วมกัน เข้าไปตรวจสอบและหยุดยั้งสารพิษที่แหล่งกำเนิด

ทั้งนี้ รัฐบาลจะนำสาระสำคัญทั้งหมดไปหารืออย่างเป็นทางการในการประชุมคณะทำงานร่วมไทย-เมียนมา-จีน ระหว่างวันที่ 24-26 พ.ย. 69 ณ กระทรวงการต่างประเทศ โดยใช้หลักฐานทางวิทยาศาสตร์เป็นฐานเจรจา ทั้งผลการตรวจวัดของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และการวิเคราะห์ไอโซโทปโดยกระทรวง อว. เพื่อตรวจ “ลายนิ้วมือ” พิสูจน์แหล่งที่มาของสารหนูอย่างแม่นยำ

*ดัน “ฝายดักตะกอนอัจฉริยะ” ลดพิษ 94.6% เดินหน้าทดลองจริง 18 เดือน ป้องนาข้าว 2.7 หมื่นไร่

ในที่ประชุม กระทรวง อว. ได้เสนอแนวทางออกแบบ “ฝายดักตะกอนอัจฉริยะ” ผลงานวิจัยร่วมของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) มหาวิทยาลัยนเรศวร และสถาบัน DHI โดยชี้ว่า สารหนูส่วนใหญ่เกาะติดมากับ “ตะกอนละเอียด” ซึ่งฝายทั่วไปดักได้เพียงทรายหยาบ ทำให้แม่น้ำสายผ่านเกณฑ์ไม่ถึง 5% ของจำนวนวัน

ทีมวิจัยจึงสร้างแม่น้ำจำลอง (Digital Twin) ทดสอบข้อมูลจริงต่อเนื่อง 523 วัน จนได้ระบบที่ผันน้ำขุ่นเข้าบ่อริมตลิ่ง ทำงาน 5 ขั้นตอนควบคุมด้วย AI คือ “ดัก-ตก-ดูด-รีด-คืน” โดยเติมสารจับตะกอนเฉพาะช่วงน้ำขุ่นเกินเกณฑ์ ชะลอน้ำในรางกวนช้า ปิดประตูรับน้ำอัตโนมัติช่วงน้ำหลาก และตรวจค่าสารหนูก่อนปล่อยน้ำใสคืนแม่น้ำพร้อมจอแสดงผลเรียลไทม์ให้ชาวบ้านตรวจสอบได้ ส่วนตะกอนพิษจะถูกดูดออกทุกวัน รีดน้ำ และตรวจแล็บทุกล็อต ก่อนส่งไปตรึงถาวรในโรงปูนซีเมนต์หรือฝังกลบในหลุมปลอดภัยตามเกณฑ์กรมควบคุมมลพิษ โดยชั่งน้ำหนักและติดรหัสตรวจสอบย้อนหลังได้ทุกตัน

จากผลจำลองชี้ว่า ระบบกำจัดสารหนูได้ถึง 94.6% หากสร้างครบ 3 ชุดริมแม่น้ำสาย ช่วง กม.ที่ 95-99 แม่น้ำสายจะผ่านมาตรฐาน 476 จาก 523 วัน และประปาแม่สายผลิตน้ำได้ทุกวันจากเดิมที่ต้องหยุดผลิต 17 วัน ที่ประชุมจึงเห็นชอบให้นำร่องแบบ Sandbox ที่หัวงานชลประทานแม่สาย เป็นเวลา 18 เดือน ครอบคลุมฤดูฝนปี 70 เพื่อลดสารหนูไหลลงนา 94% คุ้มครองนาข้าวราว 27,000 ไร่ ของผู้ใช้น้ำ 3,356 ราย

นอกจากนี้ กรมชลประทานและ สกสว. จะลงพื้นที่วันจันทร์นี้ เพื่อสำรวจจุดทำบ่อดักและบำบัดตะกอนครบวงจรที่บ้านเหมืองแดง อ.แม่สาย และฝายเชียงราย ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวยังเป็นผลจากแบบจำลองซึ่งต้องยืนยันด้วยการทดลองจริงก่อนก่อสร้างเต็มรูปแบบ

*การันตีน้ำสะอาดทุกครัวเรือน ส่งนวัตกรรมกรอง-ชุดตรวจไวลงพื้นที่ทันที

ระหว่างรอโครงสร้างระยะยาว รัฐบาลวางแผนดูแลน้ำสะอาดครบทั้ง 3 ระยะ ควบคู่การส่งนวัตกรรมจากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ลงพื้นที่ ได้แก่

1. ระยะเร่งด่วน : ส่งมอบชุดตรวจ “M-Sense” รู้ผลใน 3-5 นาที (ลดต้นทุนจากค่าแล็บ 800-2,500 บาทและรอผลเป็นสัปดาห์) ให้ สสจ.เชียงราย แล้วเมื่อ 15 พ.ย. โดย อ.แม่สาย นำไปตรวจคัดกรองน้ำดื่มบรรจุขวด น้ำแข็ง น้ำดื่มโรงเรียน และโรงพยาบาลแม่สาย รวม 30 ตัวอย่าง ผลผ่านทั้งหมด พร้อมติดตั้งระบบกรองนาโนไบโอชาร์แล้ว 4 พื้นที่ในเชียงราย กำจัดสารหนูได้สูงสุด 99% ตัวอย่างที่บ้านริมกก อ.เมืองเชียงราย ลดสารหนูในน้ำดิบจาก 0.069 เหลือ 0.0035 มิลลิกรัมต่อลิตร (ลดลงเกือบ 95%) ด้วยต้นทุนไม่ถึง 2 บาทต่อน้ำ 1,000 ลิตร

พร้อมเตรียมขยายผลร่วมกับสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนและกรมวิทยาศาสตร์บริการไปที่ ต.ท่าตอน จ.เชียงใหม่ และ อ.เมืองเชียงราย นอกจากนี้ รถน้ำได้แจกจ่ายน้ำดื่มที่ ต.ท่าตอน แล้วกว่า 100,000 ลิตร และกรมชลประทานสำรองน้ำฉุกเฉินจาก 3 อ่างเก็บน้ำให้พื้นที่ฝาง-แม่อาย กว่า 22.5 ล้านลูกบาศก์เมตร

2. ระยะกลาง : กรมทรัพยากรน้ำบาดาล เตรียมสร้างระบบประปาบาดาลชุมชน 14 ระบบใน 2 ตำบลของ อ.แม่สาย ที่เคยหยุดจ่ายน้ำ (แล้วเสร็จใน 120 วันหลังลงนามสัญญา) รวมพื้นที่อื่นทั้งหมด 22 ระบบ งบประมาณราว 165 ล้านบาท ช่วยเหลือประชาชนราว 17,600 คน พร้อมเร่งเสนอขอรับงบกลางต่อ ครม.

3. ระยะยาว : การประปาส่วนภูมิภาคจะขยายระบบประปาฝาง-แม่อาย-ไชยปราการ ใช้น้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำแม่ทะลบเพื่อเลิกพึ่งพาน้ำแม่น้ำเสี่ยงอย่างถาวร ควบคู่ระบบเฝ้าระวังประปาหมู่บ้านและบ่อน้ำตื้น 3 ระดับ ทั้งท้องถิ่น ชุมชน และจังหวัด

*ปิดช่องลักลอบนำเข้าแร่-คุมเข้มอาหารปลอดภัย เปิด Agri-Map 15 ธ.ค. นี้

ด้านการสกัดต้นตอทางเศรษฐกิจ กระทรวงอุตสาหกรรมกำลังเร่งออกประกาศกำหนดชนิดและสภาพแร่ที่ต้องขออนุญาตนำเข้า-ส่งออก เพื่อให้ตรวจสอบย้อนกลับได้ถึงแหล่งที่มา พร้อมทำงานร่วมกับหน่วยงานความมั่นคงปิดช่องว่างการลักลอบเคลื่อนย้ายแร่ผิดกฎหมาย โดยย้ำว่าประเทศไทยต้องไม่เป็นปลายทางของแร่ที่ผลิตจากการทำลายแม่น้ำ

ด้านภาคเกษตรและประมง หน่วยงานจะเก็บตัวอย่างพืช ดิน และน้ำ 50 จุด ใน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ระหว่างวันที่ 23-25 พ.ย. นี้ ก่อนเผยแพร่แผนที่ Agri-Map แบ่งพื้นที่เป็นโซนเขียว เหลือง และแดง ในวันที่ 15 ธ.ค. 69 โดยผลผลิตโซนเขียวจะได้รับรองมาตรฐาน GAP เพื่อไม่ให้เหมารวมว่าทุกพื้นที่ปนเปื้อน ส่วนพืชผลที่มีสารพิษเกินมาตรฐานจะมีการรับซื้อเพื่อนำไปทำลาย ขณะที่ปลาและกุ้งที่ตรวจแล้วมีค่าสารหนูไม่เกินเกณฑ์ แต่แนะนำให้นำเครื่องในออกก่อนรับประทาน

*เปิดแพลตฟอร์มข้อมูลกลางโปร่งใส เดินหน้า 2 ทางคู่ขนานจนแม่น้ำกลับมาใส

สำหรับการสื่อสารสร้างความมั่นใจ ทุกหน่วยงานที่มีข้อมูลจะประชุมกันในช่วงบ่ายวันนี้ เพื่อเร่งนำข้อมูลที่ผ่านการตรวจยืนยันแล้วขึ้นแพลตฟอร์มกลางออนไลน์ที่อัปเดตอย่างต่อเนื่อง ให้ประชาชนตรวจสอบสถานการณ์ในพื้นที่ตนเองได้อย่างโปร่งใส

นายยศชนัน กล่าวว่า การแก้ปัญหาจะเดินหน้า 2 เส้นทางคู่ขนาน คือเจรจาแก้ที่ต้นเหตุด้วยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ และปกป้องน้ำดื่ม อาหาร สุขภาพ และรายได้ของประชาชนฝั่งไทยตั้งแต่วันนี้โดยไม่รอให้ต้นน้ำสะอาดก่อน

“ต้นน้ำอาจอยู่นอกพรมแดน แต่ความปลอดภัยของพี่น้องคนไทยเป็นหน้าที่ของรัฐบาลไทย และจะทำหน้าที่นี้จนกว่าแม่น้ำของเราจะกลับมาใสอีกครั้ง” นายยศชนัน ระบุ

โดย ปภัสสร องค์พิเชฐเมธา/รัชดา คงขุนเทียน

ข่าวล่าสุด