นายเอกภพ เพียรพิเศษ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยถึงการเดินทางเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการของนายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งจะมีการลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เพื่อสนับสนุนการจัดตั้งห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์สารพิษในสิ่งแวดล้อม สำหรับแก้ไขปัญหาน้ำในจังหวัดเชียงราย โดยระบุว่า ความร่วมมือและการสนับสนุนการจัดตั้งห้องปฏิบัติการดังกล่าว เป็น 1 ใน 9 ประเด็นที่จะมีการลงนามร่วมกัน เพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นในจังหวัดเชียงราย และพื้นที่ภาคเหนือ
โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ระบุว่า ที่ผ่านมาผู้ว่าราชการจังหวัด พร้อมคณะทำงานได้ลงพื้นที่ตรวจสอบ และหารืออย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกัน กรมควบคุมมลพิษได้ดำเนินการตรวจสอบคุณภาพน้ำควบคู่กับการประสานหารือกับฝ่ายเมียนมา ซึ่งพบว่าทางฝั่งไทยตรวจพบปัญหา แต่ฝั่งเมียนมายังไม่มีการตรวจสอบ รวมถึงยังไม่มีการเปิดเผยข้อมูลให้ประชาชนในพื้นที่ได้รับทราบ ทั้งนี้ เชื่อมั่นว่าหากประชาชนทั้งสองฝั่งได้รับรู้ข้อมูลร่วมกัน จะนำไปสู่ความร่วมมือในการแก้ไขปัญหาได้ดียิ่งขึ้น
สำหรับความคืบหน้าด้านการต่างประเทศ เนื่องจากแม่น้ำกกและแม่น้ำสายมีต้นกำเนิดจากประเทศเมียนมา ที่ผ่านมารัฐบาลได้เริ่มดำเนินการแก้ไขแล้ว โดยเมื่อตรวจพบว่าน้ำมีปัญหา จึงให้จังหวัดเชียงรายปรับเปลี่ยนแหล่งผลิตน้ำประปาจากเดิมที่ใช้น้ำในแม่น้ำกก ย้ายไปใช้แหล่งน้ำจากแม่น้ำลาวแทน ซึ่งได้มีการอนุมัติงบประมาณดำเนินการไปแล้ว ส่วนกรณีแม่น้ำสาย มีแผนที่จะเชื่อมต่อแหล่งน้ำใกล้เคียง ทั้งแม่น้ำแม่จันและฝั่งแม่น้ำโขง ให้เป็นระบบน้ำครบวงจรเพื่อลดความเสี่ยง ซึ่งได้มีการวางแผนไว้เรียบร้อยแล้ว
ขณะเดียวกัน กระทรวงการต่างประเทศ ได้ผลักดันให้กลุ่มประเทศอาเซียนเริ่มเจรจากับประเทศเมียนมา จากเดิมที่อาเซียนไม่ได้เข้าไปเกี่ยวข้องมากนักนับตั้งแต่เมียนมามีปัญหาภายในประเทศและเกิดการสู้รบ แต่ภายหลังจากที่รัฐบาลปัจจุบันชนะการเลือกตั้งเข้ามา ทั้งประเทศไทยและอาเซียนจึงเริ่มเข้าไปหารือ ทั้งในประเด็นการแก้ไขปัญหาการสู้รบตามแนวชายแดนที่ไทยได้รับผลกระทบ และปัญหาสารพิษในแม่น้ำ
นายเอกภพ กล่าวต่อว่า ในวันนี้ (12 พ.ย.) นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.ต่างประเทศ พร้อมคณะจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้เดินทางไปยังประเทศเมียนมาเพื่อหารือในประเด็นเหล่านี้ ซึ่งคาดว่าจะได้รับผลลัพธ์ที่ดีกลับมา
ส่วนกรอบการหารือในการเดินทางครั้งนี้ ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) ครั้งที่ผ่านมา ได้กำหนดกรอบการเจรจาไว้เรียบร้อยแล้ว โดยมีเรื่องการสู้รบตามแนวชายแดนเป็นประเด็นหลัก ควบคู่ไปกับเรื่องมลพิษข้ามแดนในแม่น้ำ โดยเฉพาะการทำเหมืองในประเทศเมียนมา ซึ่งจะหารือให้ครอบคลุมทุกประเด็นที่เป็นปัญหาระหว่างกัน
สำหรับประเด็นว่ารัฐบาลจะหารือกับทางรัฐฉานเรื่องการทำเหมืองด้วยหรือไม่นั้น นายเอกภพ ชี้แจงว่า การทำงานในเชิงพื้นที่ได้มีการพูดคุยประสานงานไปบ้างแล้วในระดับหนึ่ง แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าการทำงานระหว่างประเทศต้องอาศัยความร่วมมือหลายด้าน ทั้งในระดับพื้นที่และระดับภูมิภาค ช่องทางที่เหมาะสมที่สุด คือ ต้องติดต่อผ่านรัฐบาลกลางของเมียนมาก่อน เพื่อทำหน้าที่เป็นตัวประสาน เนื่องจากกระทรวงการต่างประเทศ ไม่สามารถเจรจากับรัฐฉานได้โดยตรง นอกจากนี้ จะมีการประสานงานกับสาธารณรัฐประชาชนจีนผ่านกรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง เพื่อระดมทุกองคาพยพเข้ามามีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา
ต่อข้อซักถามถึงการกำหนดกรอบระยะเวลาให้ประเทศเมียนมาแก้ไขปัญหานั้น โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ระบุว่า ต้องรอนายสีหศักดิ์ เดินทางกลับมาก่อน เนื่องจากเป็นเรื่องสำคัญที่จะหารือกันในวันนี้ นอกจากนี้ ในการประชุมผู้นำอาเซียนสัปดาห์หน้า ที่ประเทศฟิลิปปินส์ จะมีการนำเรื่องนี้เข้าสู่การหารือภายใต้กรอบความร่วมมือด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งจะเป็นภาพใหญ่ที่ครอบคลุมทั้งปัญหาฝุ่นควันข้ามแดน มลพิษทางน้ำ และมลพิษทางทะเล
ส่วนความคาดหวังต่อการหารือกับนายกรัฐมนตรีจีนในวันพรุ่งนี้ (13 พ.ย.) ว่าจะประสบผลสำเร็จในการแก้ไขปัญหาน้ำหรือไม่นั้น นายเอกภพ มองว่า เรื่องนี้มีความร่วมมือที่ชัดเจนมากขึ้นเรื่อย ๆ ไม่ว่าจะเป็นทางฝั่งเมียนมา ที่อาเซียนเริ่มเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้น และประเทศไทยที่เริ่มดำเนินการมากขึ้น ขณะที่สาธารณรัฐประชาชนจีน ในฐานะประเทศที่มีนักธุรกิจเข้าไปลงทุนหรือได้รับประโยชน์จากการนำแร่ที่ผลิตได้ไปใช้ ย่อมถือว่ามีส่วนเกี่ยวข้อง การลงนาม MOU ในครั้งนี้จึงสะท้อนให้เห็นว่าจีนให้ความสำคัญและจะลงมือช่วยเหลืออย่างเต็มที่
ทั้งนี้ ในการเยือนประเทศไทยของนายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีนในวันพรุ่งนี้ คาดว่าจะมีการหารือกันในหลายประเด็น ซึ่งรวมถึงปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมด้วยเช่นกัน
โดย ฐานิสร์ ทองนอก/ กษมาพร กิตติสัมพันธ์
